Những kỹ năng cần thiết để thực hiện chương trình can thiệp ngôn ngữ
Thiết lập và thực hiện một chương trình can thiệp ngôn ngữ cho trẻ gặp vấn đề lớn với chậm nói khá là phức tạp do nhiều yếu tố. Thứ nhất, những người thực hiện việc can thiệp phải có một loạt những kỹ năng dạy đặc biệt. Người ta thường chỉ ra rằng các kỹ thuật của Phân tích Hành vi Ứng dụng (sửa đổi hành vi) là cách thành công nhất để dạy trẻ chậm phát triển nghiêm trọng như trẻ tự kỷ (Lovaas, 1977; Maurice, Green, & Luce, 1996). Vì vậy những người thực hiện chương trình can thiệp hàng ngày với trẻ cần phải nắm rõ các kỹ thuật cơ bản của Phân tích Ứng dụng Hành vi (ABA). Điều đó có nghĩa là mỗi người trong số họ phải biết cách sử dụng những kỹ thuật cơ bản của việc nhắc, giảm nhắc, chuỗi và phân loại phần thưởng. Những kỹ năng này không dễ gì nắm được, và ít nhất là phải được đào tạo bài bản. Những độc giả nào chưa biết về kỹ thuật sửa đổi hành vi cơ bản có thể tham khảo nhiều quyển sách khác cũng viết về vấn đề này (VD: Martin & Paer, 1995; Malott, Whaley, & Malott, 1994).
Yêu cầu thứ hai đối với những người thực hiện chương trình can thiệp hàng ngày cho trẻ chưa biết nói là họ phải có hiểu biết về các loại giao tiếp khác nhau. Chúng ta thường được nghe về những hình thức giao tiếp thay thế như ngôn ngữ ký hiệu (Fristoe & Lloyd, 1977; Lloyd, 1995; Sundberg, 1980), hệ thống giao tiếp bằng tranh (Mirenda, 1985; Reichle, York, & Sigafoos, 1991), và tráo tranh (Bondy & Frost, 1993; Frost & Bondy, 1994), là những cách giao tiếp thay thế khác rất hiệu quả cho những trẻ chưa có ngôn ngữ. Người dậy không chỉ cần biết cách ra ký hiệu hay cách sắp xếp tranh, mà còn phải biết cách dạy trẻ sử dụng được những hệ thống giao tiếp thay thế đó. Những kỹ năng này, giống kỹ thuật sửa đổi hành vi cơ bản, khá là phức tạp và đòi hỏi phải đào tạo bài bản để có thể dạy trẻ thành công. Những vấn đề của các cách giao tiếp thay thế sẽ được trình bày kỹ hơn ở Chương 4.
Yêu cầu thứ ba cho việc lên được một chương trình can thiệp ngôn ngữ cho trẻ chưa biết nói là phải sử dụng được bảng đánh giá, chương trình học, cũng như hệ thống theo dõi việc dạy ngôn ngữ. Việc đánh giá rất quan trọng để xác định chính xác nhu cầu cụ thể của trẻ, và để xác định điểm xuất phát cho chương trình can thiệp ngôn ngữ. Chương trình học cung cấp cho phụ huynh và giáo viên hướng dẫn về việc dạy cái gì, và hệ thống theo dõi để nhằm đảm bảo các kỹ năng mục tiêu đặt ra chắc chắn đạt được. Có rất nhiều bài đánh giá khả năng ngôn ngữ của trẻ, tuy nhiên lại không nhiều các chương trình học hoặc hệ thống theo dõi được làm riêng dành cho trẻ chưa có ngôn ngữ. Quyển sách này sẽ đưa ra bảng đánh giá ngôn ngữ, một chương trình học cùng với các trình tự riêng biệt để dạy nói và theo dõi quá trình phát triển. Độc giả có thể tham khảo thêm quyển “Đánh giá Ngôn ngữ và Kỹ năng học cơ bản” (Partington & Sundberg, 1998) với cách phân tích nhiệm vụ, chương trình học và hệ thống theo dõi chi tiết hơn. Bài đánh giá và các chương trình dạy ngôn ngữ này đều dựa trên phân tích hành vi của ngôn ngữ mà B.F.Skinner đưa ra (1957).
Quyển sách này bao gồm 4 phần và 1 phụ lục. Phần đầu tiên nhan đề “Chuẩn bị dạy học” nói về chương trình đánh giá ngôn ngữ, và phân tích hiểu được bản đánh giá đó. Trong phần này, độc giả sẽ học được cách sử dụng việc phân tích hành vi của ngôn ngữ để xác định nhưng điểm khiếm khuyết về ngôn ngữ của trẻ và cách xác định một chương trình can thiệp phù hợp cho trẻ. Trong phần này cũng có các hướng dẫn lựa chọn một cách hồi đáp phù hợp cho trẻ (có thể là bằng lời nói, hoặc bằng ngôn ngữ ký hiệu, hệ thống tranh ảnh). Phần hai tiêu đề “Đào tạo ngôn ngữ ban đầu” sẽ mô tả trình tự cụ thể để thiết lập các kỹ năng ngôn ngữ ban đầu cho trẻ chưa có ngôn ngữ. Phần này cũng bao gồm chương trình học cụ thể. Phần ba với tiêu đề “Đào tạo ngôn ngữ nâng cao” là sự tiếp nối các trình tự đã đưa ra ở phần hai. Phần này được thiết kế cho trẻ đã có ngôn ngữ khá hơn (nhưng vẫn bị chậm). Phần bốn đề cập đến các vấn đề liên quan đến việc triển khai một chương trình can thiệp ngôn ngữ cho trẻ tại nhà và ở trường. Phần phụ lục có các thông tin chi tiết hơn về phân tích hành vi của ngôn ngữ.
Tác giả: Tiến sĩ Mark Sundberg, Tiến sĩ James Partington
