Khánh Vy là một cô bé rất dễ thương, bé sinh ngày 18 tháng 4 năm 2008. Khi sinh bé được 2.8kg, Vy được bú sữa mẹ trong bốn tháng nhưng vẫn xen các bữa sữa ngoài, sau bốn tháng con uống hoàn toàn sữa ngoài do tôi mất sữa vì dùng kháng sinh điều trị viêm tai. Là một giáo viên mầm non nên tôi rất quan tâm đến các mốc phát triển của bé, giở lại cuốn nhật kí tôi ghi chép tỉ mỉ các mức độ phát triển về vận động, ngôn ngữ, nhận thức… của Vy nhưng hầu như không có gì bất thường.
Tròn 12 tháng tuổi Vy đã biết đi vững vàng, nhanh chóng biết chạy và leo cầu thang, biết bắt chước các động tác của người lớn: Gọi điện thoại, cầm lược chải đầu… Những tháng tiếp theo Vy biết phát âm các từ: “bà”, “về”, “đi”… Nhưng trong suốt 12 tháng đó tôi cũng cảm nhận thấy điều gì đó là lạ ở Vy, nó hầu như không theo mẹ, ai bế cũng được, ánh mắt của nó nhìn về phía trước một cách mơ hồ, nhiều lúc tôi không biết nó đang nhìn cái gì? Đang nghĩ đến điều gì? Tôi luôn đặt câu hỏi tại sao lại như vậy? Lúc đó ở quê tôi chưa thông dụng Internet như bây giờ, nên việc tra cứu thông tin về tự kỷ gặp rất nhiều khó khăn, tôi hỏi những người đã có nhiều năm kinh nghiệm nuôi con nhỏ nhưng họ cũng không thể giải thích được tại sao lại vậy, họ đưa ra nhận xét chung chung “con bé nó lành”.
Có lần tôi cho Vy đi ăn đám cưới, để thuận tiện tôi gửi con bé ở nhà bác hàng xóm, lúc về tôi thấy con vẫn chơi với cái bát và cái thìa cầm sang từ sáng, bác hàng xóm hết lời khen ngợi nó: “Con mày ngoan quá, chơi mãi với cái thìa và cái bát mà không chán!”
Lúc bé được 16 tháng tuổi tất cả những biểu hiện của trẻ được gọi là “Tự kỷ” hiện ra rõ rệt, nhưng hồi đó tôi không biết đến tự kỷ là gì? Mỗi lần tôi cho Vy đi dạo, hay đi siêu thị nó lại cắm đầu, cắm cổ vào chạy mặc cho mẹ có gọi. Tôi đem chuyện kể cho một cô bạn, họ bảo vì tôi ít cho con ra ngoài chơi, nên lúc được ra ngoài nó thích quá, không khác gì như “chim sổ lồng”. Tôi nghe cũng có lý và thường xuyên hơn việc đi dạo và đi siêu thị với con, nhưng cái tật chạy lăng xăng đó không hề thuyên giảm mặc dù ngày nào cũng được đi. Có lần tôi cho nó đi công viên, rút kinh nghiệm lần trước, tôi dắt tay đi cùng , đứng trước Hồ Bạch Đằng buổi chiều thật đẹp, hôm đó Vy diện một cái váy trắng, món quà của bác đi miền Nam về cho, nó đứng đó nói rất nhiều, động tác tay như một người dẫn chương trình trên tivi, tôi cũng chẳng hiểu tại sao nó lại làm được như thế, điệu bộ rất đáng yêu, nhưng những gì nó nói không phải là ngôn ngữ, đó là những âm thanh giống ngôn ngữ mà thôi. Tôi dắt nó đi dọc theo hàng liễu bên bờ hồ, những quán nước mía, quán bia hơi la liệt, phía trước hai mẹ con đang đi là hai người đàn ông đang uống bia với một đĩa lạc luộc, thoắt một cái nắm lạc đã nằm trong tay, nó không hiểu những gì tôi giải thích điều đó là không được, là hư. Nó không hề biết sợ hãi với bất kì ai và bất cứ lời dọa nạt nào. Mấy người đi qua thấy vậy chỉ tủm tỉm cười và nói: “không sao, trẻ con mà!”.
Ngày tháng như vậy cứ tiếp tục trôi qua, mỗi bữa ăn của Vy để không bị nôn chớ là các chương trình quảng cáo (tôi mua chúng ở các cửa hàng băng đĩa, họ có ghi dòng chữ thật hấp dẫn “phát triển trí thông minh cho trẻ”), tôi cũng biết điều đó chưa bao giờ được công nhận, nhưng lúc đó tôi lại cho phép mình nghĩ rằng: một phát minh mới chưa bao giờ được quảng bá vì đang chờ kết quả thử nghiệm. Miễn nhiên tôi biến Vy là vật thí nghiệm cho chương trình “phát triển trí thông minh cho trẻ” bằng băng đĩa quảng cáo! Lúc đó băng đĩa quảng cáo lại phát huy tính khả dụng: Nó giúp Vy ăn nhanh hơn, dễ ăn hơn, không chê dù món cháo mẹ nấu ngon hay dở! Thế đấy, tôi đúng là một người mẹ đoảng!
Mười bảy tháng tuổi, tôi quyết định cho Vy đi nhà trẻ. Tại sao lại sớm như vậy? điều đó cũng có căn nguyên. Trước đó, Vy được gửi ở một nhóm trẻ gia đình, nhóm trẻ có khoảng 10 cháu do một phụ nữa tầm 50 tuổi trông. Thật ra tôi không mặn mà với chỗ trông trẻ này lắm nhưng biết gửi ai khi ông bà nội ngoại không còn? Một buổi trưa hè, không hiểu thế nào tôi quyết định đến thăm nhóm trẻ đột xuất, cảnh tượng thật không thể tưởng tượng nổi, những đứa trẻ được buộc cẩn thận trong võng, vắt vẻo như những chú lợn con, những đứa lớn hơn thì nằm dưới chiếu, chiếc ti vi vẫn véo von tiếng Xuân Mai hát. Và ngày hôm sau tôi quyết định cho Vy đi lớp nhà trẻ ở một trường mầm non. Thật may mắn con tôi được nhận vào và cuộc chiến ở lớp nhà trẻ bắt đầu với Vy.
Ở lớp nhà trẻ 18 – 24 tháng tuổi, Vy là bé nhất, nhưng không phải vì bé nhất mà giáo viên cho nó được miễn các nội quy của lớp học. Việc không được chạy lăng xăng, ngồi vào chỗ của mình là điều làm nó khó chịu nhất, nó phản đối quyết liệt: gào, khóc, lăn lộn dưới nền nhà… .Tôi biết các cô rất khó chịu vì nó không nghe lời các cô, nó không hiểu các cô đang nói gì, nó thích tự do không bị ai ép buộc làm gì cả, nếu không đáp ứng những gì nó mong muốn nó sẵn sàng lăn ra khóc. Lúc đó, Vy chưa biết đi vệ sinh đúng nơi quy định, nó thường tè dầm và lấy tay vỗ nghịch nước dưới nền nhà. Các bữa ăn với Vy không quá khó khăn nhưng nó hầu như không nhai bất cứ thứ gì, các bữa chiều ở trường thường là bún và phở… nó không ăn được, tôi lại gửi cháo, ngoài cháo ra những thứ khác nó không muốn ăn.
Những giấc ngủ trưa của Vy thường làm cho các bạn khó ngủ vì những tiếng ê, a của nó. Nó nói nhảm rất nhiều, nói luyên thuyên như đang tự ru mình ngủ, thỉnh thoảng những giấc ngủ trưa không được đẫy giấc, nó bất chợt tỉnh giấc và gào khóc như có ai đang cấu véo. Tôi biết đó là dấu hiệu tự kỷ ảnh hưởng đến thần kinh của nó.
Hè năm 2010 tôi cho Vy đi biển Sầm Sơn. Tôi có quay một đoạn video nó đang chơi cát với bố, trông nó thật xinh và dễ thương, tôi thấy sự vui vẻ trên khuôn mặt của nó, nó vẫn nói rất nhiều nhưng là những âm thanh vô nghĩa. Chiều tối, chúng tôi đi dạo trên bờ biển, những con sóng to dội vào bờ trắng xóa, Vy hất tay tôi ra và lao nhanh ra những con sóng ngập đầu người lớn ấy… tôi hoảng hốt kéo tay nó lại… Đến lúc này nó thực sự làm tôi không yên tâm nữa!
Tròn hai tuổi đáng lẽ là bữa tiệc sinh nhật đầu tiên có ý nghĩa nhất với bất cứ đứa trẻ con nào vì ít nhiều độ tuổi này bọn trẻ cũng hiểu được đó là ngày mình được sinh ra nhưng Vy thì không, nó không biết gì, không hiểu gì, tất cả việc làm, lời nói đều là vô thức, tôi nhận thấy sự kém cỏi của con mình ngày càng xa so với các bạn cùng trang lứa.
