Tôi đã lên chương trình và soạn giáo án cho sinh viên từ thứ hai đến thứ bẩy mỗi buổi hai tiếng. Trong hai tiếng này các hoạt động cho một buổi gồm 4 lĩnh vực: Thể chất, ngôn ngữ, tư duy, kỹ năng – thẩm mỹ. Vy có các hoạt động luân phiên động-tĩnh một cách phù hợp: Chơi- học- chơi- học…
Tôi còn nhớ buổi đầu tiên tôi dạy bé: Vy ngồi trên ghế, trên bàn là những khối hình tôi yêu cầu xếp khối hình như mẹ, tôi bắt tay nó không xếp, khóc lóc, ăn vạ ném đồ chơi xuống đất. Có thể các bậc cha mẹ khác họ sẽ nhặt đồ chơi lên và dỗ dành cho con hết khóc, hoặc thôi không can thiệp nữa vì nó khóc quá nhưng tôi không như vậy! tôi tiếp tục bắt tay cháu nhặt tất cả những khối rơi xuống đất và để lên bàn, mỗi lần nhặt lên là một lần nói “để lên bàn”, tôi hiểu điều này là ngu ngốc vì con tôi có hiểu ngôn ngữ đâu! nói cũng vô ích nhưng tôi vẫn nói. Sau đó, tôi bắt nó ngồi lên ghế, nó vẫn tiếp tục khóc, tôi không dỗ mà làm ngơ như không hề biết nó đang khóc, tôi thỉnh thoảng quay sang và nói với nó “Vy, không khóc!” rất lạnh nhạt và nghiêm khắc và đợi mãi cũng đến lúc nó nín khóc tôi ôm nó vào lòng và rủ rỉ vào tai những lời âu yếm: “Vy không khóc, ngoan mẹ yêu”. Cứ thế, cứ thế, Vy ngoan lên lúc nào mà tôi cũng không rõ nữa…
Mãi sau này tôi mới nhận ra một quy luật: Với trẻ tự kỷ, cứ mỗi lần trẻ khóc, ăn vạ người lớn lại dỗ dành, nói những lời yêu thương, cho những thứ nó muốn thì vô hình chung người lớn chúng ta đang tạo cho trẻ một phản xạ có điều kiện và phản xạ lâu ngày thành kỹ năng, thói quen… đó là thói quen: Cứ khóc lóc, ăn vạ, hờn dỗi sẽ được bố mẹ âu yếm, yêu thương vuốt ve và cho nó thứ nó muốn, còn nếu không làm như vậy thì bố mẹ sẽ không biết mà âu yếm, yêu thương vuốt ve và cho nó thứ nó muốn! Trong tâm trí của trẻ tự kỷ đang nghĩ vậy đấy bố mẹ ạ! Và suy nghĩ này của trẻ giống như những đứa trẻ sơ sinh: khi đói sẽ khóc để ra tín hiệu với mẹ là cần được bú, khi bị ướt, khó chịu hay cảm thấy không an toàn… bé cũng ra tín hiệu là tiếng khóc để “nói” cho bố mẹ biết nhu cầu của mình. Còn đối với trẻ tự kỷ 16 tháng tuổi, 18 tháng tuổi, 24 tháng tuổi… và lớn hơn nữa vẫn dùng kí hiệu đó để thay thế cho ngôn ngữ thì bố mẹ phải hiểu rằng tư duy của trẻ chỉ bằng đứa trẻ sơ sinh mà thôi. Đó quả thực là 1 thói quen xấu, 1 hành vi xấu mà bất cứ bố mẹ có con tự kỷ nào cũng phải biết và điều chỉnh cách can thiệp hành vi cho con mình.
Sau 3 tháng can thiệp liên tục Vy có hành vi ổn định hơn, bớt khóc lóc, bớt ăn vạ, tôi yêu cầu cao hơn với Vy: không phải cứ nín khóc là mẹ sẽ yêu quý và thưởng quà, Vy phải làm được các yêu cầu của tôi đưa ra như: chỉ ngón tay vào đồ vật; nhìn mẹ khi mẹ yêu cầu; bắt chước và làm theo mẹ… Tuy nhiên, giai đoạn đầu Vy cần có sự hỗ trợ của mẹ: bắt tay Vy chỉ vào đồ vật khi được gọi tên, khi đã chỉ được rồi thì yêu cầu phát âm (Giai đoạn đầu tôi chỉ đặt ra mục tiêu Vy biết bắt chước khẩu mình miệng giống mẹ; sau đó tăng lên biết phát ra những âm gần giống như vậy, sau cùng là phát âm tròn vành rõ tiếng)
Ví dụ: Vy muốn quả bóng, bé biết chỉ về phía quả bóng và phát âm “b” hay có khẩu hình miệng gần giống “bóng” là đã được mẹ thưởng rồi!
Tôi vẫn nhớ từ đầu tiên của Vy đó là “mèo” và dần dần những từ đơn khác thật dễ dàng để phát âm với Vy, quan trọng là người dạy có biết tạo ra tình huống để dạy hay không thôi ! Một hôm, cô sinh viên dạy Vy về địa điểm, cô để rất nhiều đồ chơi trong nhà vệ sinh và cô yêu cầu Vy tìm cho cô quả cam trong nhà vệ sinh nhưng sơ xuất là không có quả cam nào trong nhà vệ sinh mà chỉ có quả chuối, quả na và một số đồ chơi khác. Cô sinh viên đợi mãi không thấy Vy trở lại bàn học bèn rón rén đứng nấp ở cửa nhà vệ sinh xem nó đang làm gì? Bất chợt thấy nó lẩm bẩm trong miệng “Chẳng có quả cam nào!” Đó là ngày tôi hạnh phục nhất vì bé đã biết nói câu đơn, đồng thời tôi cũng phát hiện ra một điều rằng: Muốn trẻ hiểu từ và nói đúng từ thì bắt buộc tạo cho trẻ tình huống mọi lúc mọi nơi phù hợp với tình huống cuộc sống của trẻ.
Một ngày nọ, tôi cho Vy sang nhà bà ngoại chơi, ở đó có rất nhiều trẻ con và Vy rất thích chơi với Hiếu (hơn Vy 3 tuổi). Hôm đó, Hiếu lại không ở nhà chơi với Vy mà chạy ra sân chơi cùng bọn trẻ trong xóm, tôi quan sát thấy Vy đứng ở cửa nhà nhìn bọn trẻ chơi có vẻ thích chơi cùng lắm, nhưng tôi không đùn nó ra chơi, tôi quan sát xem quản ứng của nó như thế nào với nhu cầu đang muốn chơi của bản thân. Thực lòng tôi mong muốn nó ra nói với tôi: “Mẹ cho con ra chơi với”, nhưng Vy không nói với tôi điều gì, tôi vẫn mặc kệ như không hề biết nhu cầu mong muốn của nó, đang mải mê với công việc dọn nhà tôi nghe thấy Vy gọi: “Hếu ơi Hếu, ra đây tao bảo!”. Trời ơi! Đây là câu nói đầu tiên của Vy mà không hề được can thiệp dạy dỗ chút nào, nó có thể tự nói ra suy nghĩ mà không phải do người lớn áp đặt ra. Đây là giai đoạn ngôn ngữ chủ động, tôi nghĩ vậy và tiếp tục lên kế hoạch phát triển ngôn ngữ cho con.
Bắt chước các hành động của người lớn, hay bắt chước mô phỏng các trò chơi với trẻ tự kỷ là rất khó khăn. Tôi thấm hiểu sự khó khăn đó như thế nào, với quả bóng bất kỳ một một đứa trẻ 24 tháng tuổi nào cũng có thể hiểu câu “đưa quả bóng cho mẹ” nhưng với Vy giai đoạn ấy cứ thấy bóng là ném đi, không những thế mà tất cả những đồ chơi khác Vy cũng không biết chơi đúng cách. Vậy, muốn cho Vy bắt chước cách chơi thì phải làm như thế nào khi mà Vy hầu như không quan tâm, không nhìn và bắt chước theo mẹ. Vậy là bài tập giao tiếp mắt được lên kế hoạch liên tục thường xuyên ngay từ buổi đầu tiên can thiệp. Một hôm, hai mẹ con trong bếp, Vy ngồi trên ghế tôi ngồi đối diện với Vy và cầm quả chanh lên, tôi hỏi “quả chanh đâu rồi” sau đó tôi cho quả chanh vào miệng lưa sang má bên này rồi lưa sang má bên kia trông tôi chẳng khác gì một chú hề, những chẳng sao vì lúc đó con tôi rất thích thú và mắt liên tục dõi theo quả chanh đang được di chuyển trong miệng tôi. Nhưng không phải lúc nào tôi cũng nghĩ ra nhiều trò vui như thế, thông thường tôi cầm miếng bim bim để trứơc mặt và yêu cầu con nhìn vào mẹ, mỗi lần Vy liếc sang chỗ khác là tôi lại yêu cầu: “nhìn vào mắt mẹ” và hỗ trợ Vy bằng cách một tay giữ cằm cháu để cháu không quay đầu đi hướng khác. Cũng có lần bim bim không còn tác dụng tôi phải sử dụng đến thứ mà Vy sợ nhất (đó là băng dính, cặp quần áo và quả ớt- như đã đề cấp phía trên Vy không biết sợ thứ gì cả, để làm cho Vy sợ một cái gì đó cũng là một bài học, tôi sẽ đề cập ở phía dưới sau). Mỗi lần Vy nhìn vào mắt mẹ lâu (2 – 3 giây) tôi lại khen Vy “con nhìn tốt lắm” và thưởng bim bim cho Vy ăn. Sau này tôi tăng cường thời gian nhìn mới được thưởng. Đôi khi Vy từ chối phần thưởng, không đáp ứng yêu cầu của mẹ, tôi vẫn mặc nhiên không quan tâm đến điều này, vẫn yêu cầu Vy nhìn vào mắt mẹ mặc dù bắt buộc và tất nhiên là Vy khóc rất nhiều, tôi thờ ơ với việc khóc đó và tiếp tục công việc giao tiếp mắt với con. Mỗi buổi can thiệp bài tập giao tiếp mắt được đặt lên vị trí đầu tiên 3 – 5 phút, sau đó đan xen vào các hoạt động khác bằng yêu cầu: “Vy, nhìn vào mắt mẹ” , mỗi lần gọi “Vy” là phản xạ quay lại và nhìn vào mắt người gọi được thiết lập.
Khi những hành vi Tự kỷ cuả Vy xuất hiện tôi ngăn chặn kịp thời và không cho những hành vi kì quặc đó tái diễn, hiếm khi thấy lúc nào tôi để Vy chơi một mình, mỗi lần bé chơi tôi chơi cùng bé và bắt chước những cách chơi mà bé chơi đúng sau đó nói lại những hành động bé làm. Dần dần những dấu hiệu tự kỷ mờ nhạt dần, công việc đó kéo dài hàng năm nhưng kết quả của nó thật sự như một phép màu hiệu nghiệm.
Chồng tôi thường cho Vy đi cùng mỗi lần có trận đá bóng, bóng bàn hay những bữa cỗ, chúng tôi không ngần ngại nói với mọi người về tình trạng của Vy và hướng dẫn họ tiếp cận Vy một cách đúng đắn! Rất may tất cả những người bạn của chúng tôi rất thông cảm nên mỗi lần gặp Vy họ thường giúp chúng tôi gọi tên nó để nó có phản ứng với tên gọi và nhìn vào mắt người gọi, bài “không theo người lạ” cũng là nhờ những người bạn của chúng tôi giúp: “Vy ơi, lên xe bác chở đi mua bánh kẹo!” Thế là Vy trèo tót lên xe, không cần biết người đó là ai! mỗi lần như vậy tôi yêu cầu: “không, mẹ không đồng ý!”, tôi thường xuyên nhờ những người bạn giúp tôi rủ Vy đi chơi, nó thường nhìn vào mẹ xem thái độ của mẹ có đồng ý hay không sau đó mới xin phép được đi, và thói quen này vẫn được duy trì cho đến tận bây giờ.
Nhiều cha mẹ khi phát hiện con bị Tự kỷ hoặc những cha mẹ biết con bị tự kỷ rồi vẫn đang mơ hồ tìm kiếm phương pháp can thiệp cho con thì một gợi mở cho cha mẹ áp dụng trong thời gian đầu can thiệp là phương pháp cải thiện hành vi. Cải thiện hành vi cho trẻ không phải là dùng hình phạt, roi vọt để can thiệp cho trẻ, làm như vậy trẻ càng thêm hoảng loạn và bắt chước hành vi đó mỗi khi không hài lòng một việc gì (rõ ràng mỗi lần trẻ làm sai người dạy phạt trẻ bằng cách đánh bằng roi vọt, ngày nào cũng vậy sai là phạt, sai là phạt). Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh của cháu Bin bằng tuổi con nhà tôi- khi Vy đang đi học lớp một thì Bin vẫn không thể đi học. Một lần cô giáo cầm chiếc gậy thể dục để chơi vận động thì Bin có phản ứng cáu giận và chống cự lại chiếc gậy đó, khi trao đổi với cha mẹ bé tôi mới biết do anh thường sử dụng roi để can thiệp khi bé không nghe lời. Vậy can thiệp hành vi như thế nào là đúng, qua những nội dung phía trên có lẽ bậc phụ huynh phần nào thấy được cách thức can thiệp hành vi như thế nào rồi. Tóm lại, người dạy cần phải tỏ ra cứng rắn đối với trẻ, đòi hỏi cao hơn, hỗ trợ trẻ thực hiện các yêu cầu của bài can thiệp mà không cần đánh trẻ, bằng cách tỏ ra cứng rắn khi thấy trẻ khóc, phớt lờ việc ăn vạ, gào khóc của bé và liên tục yêu cầu, hỗ trợ để trẻ thực hiện nhiệm vụ của mình, mỗi lần trẻ thực hiện đúng thì phần thưởng cho trẻ là đồ ăn, đồ chơi, một cái ôm, một lời khen… Một chương trình can thiệp hành vi đúng là người dạy phải lên được chương trình can thiệp hành vi và trong quá trình can thiệp có phát sinh thì nhất thiết phải làm thêm chương trình bổ sung cho những phần phát sinh trong quá trình can thiệp.
Trong thời gian khoảng 2 tháng nhất định người dạy phải thực hiện được giảm một số hành vi tự kỷ nhất định ví dụ: Cắn tay, làm đau bản thân và người khác, tiếp xúc mắt, chỉ ngón tay, chơi đúng chức năng đồ chơi, bắt chước làm theo… Thời gian đầu tôi áp dụng cuốn “Một trăm bài tập tự kỷ của Mari… “ sau đó tôi phát hiện không phải bài tập nào cũng phù hợp với con, tôi bắt đầu sàng lọc những bài tập gần gũi và phù hợp với khả năng của Vy và phối hợp với chương trình giáo dục mầm non theo độ tuổi. Tôi bám sát vào chương trình để đánh giá Vy đang ở giai đoạn nào của lứa tuổi và cần dạy những nội dung gì để giúp Vy đạt bằng so với độ tuổi. Với cách thức ấy tôi luôn bám sát được khả năng ngôn ngữ, nhận thức của Vy, biết Vy cần phải dạy nội dung gì và dạy như thế nào?
Một trong những bài học đầu tiên quan trọng giúp cho Vy hiểu được, phân biệt được tên gọi của những vật khác nhau là dạy con hiểu và làm theo yêu cầu: “Hãy đưa cho mẹ cái… ”. Tôi đặt ô tô đồ chơi lên bàn và yêu cầu Vy nhìn vào mắt mẹ, tôi nói:
- Đưa cho mẹ ô tô!
Lời nói phải ngắn gọn rõ ràng, sau đó đợi 1 – 2 giây, nếu bé không làm thì tiếp tục nhắc lại :
- Đưa cho mẹ ô tô
Và hỗ trợ bé bằng cách nhấc tay bé đặt vào ô tô cầm và đưa cho mẹ và sau đó khen “tốt lắm”.
Chắc chắn lúc đầu trẻ sẽ không hiểu nhưng cứ làm đi làm lại nhiều ngày dần dần sẽ hiểu được câu nói “đưa cho…”
Tiếp theo nâng độ khó lên với hai đồ vật, tôi đặt quả bóng và ô tô lên bàn, yêu cầu trẻ:
-Đưa cho mẹ ô tô!
Lúc đầu hỗ trỡ bé bằng cách bắt tay sau đó cắt giảm hỗ trợ, khi bé đã làm được không cần hỗ trợ thì tôi đổi sang đồ vật còn lại là “quả bóng”. Tôi thêm đồ vật mới từ 3 đến 5đồ vật khác nhau và yêu cầu lấy đồ vật theo yêu cầu mà không có sự hỗ trợ. Để thực hiện tốt các bài tập thì giao tiếp mắt là quan trong nhất, do vậy khi bắt đầu yêu cầu trẻ làm việc gì thì bắt buộc trẻ nhìn vào người dạy bằng câu nói “hãy nhìn vào mẹ”. Trong quá trình can thiệp cho bé chắc chắn sẽ có nội dung phát sinh, người dạy phải biết đánh dấu ghi lại những nội dung phát sinh để có kế hoạch tiếp theo can thiệp cho trẻ. Quan trọng hơn nữa, những nội dung can thiệp hai giờ/ngày thì người dạy phải biết tìm mọi cơ hội trong môi trường xung quanh, những thứ mà trẻ thích, chú ý để củng cố bài học cho trẻ hoặc tìm được nội dung học mới cần phải bổ sung vào chương trình dạy . Ví dụ: Khi Vy chơi với cột ném vòng, con đã biết xếp thứ tự vòng từ to đến nhỏ , nhưng lần này bé lại đeo vòng vào tay, tôi nói: “Vy đeo vòng vào tay phải, Vy đeo vòng vào tay trái” cứ như thế Vy rất hứng thú với việc đeo vòng vào tay và vào chân nữa đồng thời dạy phân biệt tay phải/ tay trái, chân phải/chân trái.
Sau một thời gian, việc can thiệp của Vy đi vào quỹ đạo, tôi không còn phải thuê sinh viên vào dạy nữa mà chính tôi và gia đình tôi cùng dạy Vy mọi lúc mọi nơi. Vy tỏ ra chăm học, khi nghe hiệu lệnh của mẹ “Vy ngồi vào bàn học” là ngồi vào chỗ của mình đáp ứng tất cả các yêu cầu của mẹ, nhưng tôi cảm thấy các bài học tôi giao vừa với khả năng nhận thức của bé nên bé đáp ứng một cách dễ dàng mà không có phản ứng gào khóc phản đối, tôi nhận thấy sự vô vị và nhàm chán của các bài học, tôi không muốn Vy cứ đều đều như vậy, tôi mong muốn có sự chống đối và mâu thuẫn (vì tôi hiểu đơn giản rằng có mẫu thuẫn mới có phát triển) thế là tôi bắt tay vào xây dựng chương trình khó hơn cho Vy, quả nhiên với chương trình mới, nội dung các bài tập Vy không thể đáp ứng được ngay lần đầu can thiệp, Vy bắt đầu có biểu hiện của sự chống đối, tôi vẫn áp dụng phương pháp hành vi, tiếp tục hỗ trợ thực hiện các bài tập, phớt lờ sự phản đối của bé và sau 2 – 3 lần hỗ trợ cuối cùng Vy cũng làm được và tỏ ra hứng thú với chương trình can thiệp mới này.
Âm nhạc đối với trẻ quả là kỳ diệu, một lần tôi thấy nó ngâm nga giai điệu của bài “con còn cánh trắng…” tôi bắt đầu hát theo “con cò cánh trắng bay vào giấc mơ, bé ngoan bé ngủ, với bao cánh cò…” Và một hôm tôi quyết định chỉ hát câu đầu mà bỏ lỡ câu cuối nhưng thật ngac nhiên Vy hát tiếp những câu sau và thuộc cả bài hát. Hàng ngày, trước khi lên giường ngủ tôi cũng thưởng cho Vy những bài hát, bài thơ hoặc câu chuyện ngắn, kể đi kể lại, đọc đi đọc lại nhiều lần cho đến khi Vy thuộc những bài đó.
Dạy trẻ tự kỷ bắt buộc phải dùng hình ảnh trực quan, với những động từ tôi phải sử dụng bộ thẻ Flash card tuy nhiên không phải động từ nào trong bộ thẻ đó cũng có ví dụ: chơi giã gạo, mỗi lần đưa chân lên Vy được đưa lên cao tôi nói “lên”, khi bỏ chân xuống, Vy ở dưới nói “xuống” tôi làm 3- 4 lần, đến lần thứ 5 tôi đưa nó lên cao và chờ đợi… nó nói “lên”, Vy hiểu thế nào là “lên, xuống” như thế đấy! Trước tôi hay dạy bé danh từ: quần áo/ cây cối, hoa quả/ giao thông/ động vật/cơ thể/đồ dùng/đồ chơi… hầu hết các danh từ không thể lồng ghép thành một câu đơn được. Để Vy nói thành câu tôi phải sử dụng các động từ, mỗi lần tôi làm gì tôi đều nói giúp cho con, sau rồi tôi nói từ đầu và yêu cầu Vy nói những từ cuối. Mô phỏng, bắt chước là một trong những kĩ năng quan trọng bắt buộc trẻ phải làm được, tuy nhiên để làm được điều này bé phải biết quan sát: Trò chơi để luyện khả năng quan sát của Vy là những trò chơi đóng vai “Tập làm mẹ” Tôi bắt tay bé ôm búp bê, ru cho em ngủ sau đó đặt vào gối, đắp chăn cho em, làm đến hành động nào thì nói tên hành động đó, dần dần tôi không nhắc bằng lời nữa mà Vy đã chủ động chơi đúng cách với búp bê. Càng về sau tôi cắt bớt sự hỗ trợ 1 phần và toàn phần, Vy phải tự chơi, phải mô phỏng được các hành động của 1 người mẹ chăm sóc em bé như thế nào.
Trong thời gian này một số biểu hiện Tự kỷ của Vy vẫn tồn tại như: nói linh tinh trước gương… mỗi lần nhìn Vy như vậy tôi rất đau lòng, tôi cố gắng nhắc nhở “Không được làm thế!” và cho bé chơi trò chơi cùng mẹ. Sau này, hành vi nói nhảm của Vy giảm dần bởi tôi đã kiểm soát thời gian của bé; bé không có thời gian của riêng mình để nói nhảm nữa. Tôi thấy mình may mắn vì Vy không có biểu hiện tự làm đau mình, làm đau mọi người giống như Bin, Bin thường cắn vào tay mình bất cứ lúc nào, khi nào, ở đâu, lúc vui cũng như buồn, mỗi lần Bin làm như vậy tôi hướng dẫn bố mẹ Bin hãy nhìn cháu và nghiêm khắc nói “không được cắn” và tất nhiên là phải giữ tay trẻ lại, với phương pháp can thiệp hành vi dần dần hành vi của Bin cũng được cải thiện đáng kể, biết nghe lời hơn, ít cắn tay hơn và hạn chế việc chạy lăn xăng không kiểm soát được của người lớn.
Tôi cho Vy tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa ở trường, tham gia ở đây chỉ dừng lại ở mức độ nhìn và xem chứ tôi chưa đủ tự tin để cho Vy hoạt động cùng các bạn, nhưng tôi đã sai lầm. Một hôm, trường tổ chức “Đêm hội trăng rằm”, tôi thấy Vy rất hào hứng muốn lên sân khấu để biểu diễn nhưng tôi lại nhầm sang hành vi chống đối yêu cầu ngồi xem của mẹ, sau buổi biểu diễn nó chạy lên sân khấu, không phải là chạy lăng xăng mà chạy lên đó cầm micaro hát và biểu diễn bài “Trống cơm” -1 tiết mục của anh chị 4 tuổi. Tôi không thể tin rằng Vy có thể làm được như thế! Và các hoạt động ngoại khóa tiếp theo tôi để cho Vy được hoạt động cùng các anh chị, Vy hào hứng với công tác chuẩn bị: Thích được như các anh chị đánh phấn son trang điểm, đeo những dây nơ, kim tuyến óng ánh trên đầu và tay… Kể từ ngày đó Vy là thành viên bất đắc dĩ của đội văn nghệ, có thể đó là lý do vì sao giờ đây nó rất tự tin đứng trước đám đông hát, đọc thơ, múa, khiêu vũ…
Tuy vậy thời điểm đó, Vy vẫn còn nhầm lẫn một số đại từ, không biết khi nào sử dụng cô – chú, chú – cháu, mẹ – con, ông – cháu… Ví dụ: Em chào bác; cháu chào chị…và mỗi lần gặp ai đó tôi phải nhắc bé bằng các đại từ: “Vy chào bác đi con” và nhắc bé câu đầu “cháu…”, bên cạnh đó tôi còn sử dụng câu chuyện “cháu chào ông ạ!” nhưng các nhân vật trong đó được biến đổi sao cho các đại từ đa dạng phong phú phù hợp với thực tế, dần dần Vy cũng sử dụng khá thành thạo và chuẩn xác các đại từ một cách phù hợp.
Cứ mỗi buổi chiều sau khi tan học về tôi và Vy đi bộ, lúc đầu khó mà có thể cho nó đi bình thường được vì lúc nào Vy cũng sẵn sàng chạy, tôi cố giữ chặt tay cháu và nói “không được chạy”, mỗi lần Vy bước chân đi cùng mẹ tôi không tiếc lời khen “con đi giống mẹ, giỏi lắm!” và cũng có lần Vy lăn ra đất ăn vạ không chịu đi, tôi kéo tay Vy đứng dậy và tiếp tục đi mặc cho những người đi đường nhìn hai mẹ con tôi với ánh mắt ái ngại.
Các buổi tối tôi thường bày cho Vy chơi tú lơ khơ, tất nhiên không sử dụng 1 quân tú nào mà thay thế vào đó là những thẻ tranh lô tô tôi mua ở hiệu sách, Vy có 3 thẻ động vật, tôi có 3 thẻ quả và tôi dạy Vy cách chơi lần lượt, mẹ ra một thẻ thì đến lượt Vy ra một thẻ và nói to thẻ đó là gì, về sau tôi thu hút được nhiều người vào trò chơi này hơn: 3 người, 4 người, thậm chí là 5 người và Vy học được chờ đợi đến lượt của mình sau những lần chơi như thế.
Trước đó tôi thường cho Vy chơi bỏ hạt vào chai, hạt là những viên bi màu xanh, đỏ. Tôi cho Vy một rổ đựng các viên bi đỏ, còn tôi là màu xanh, mỗi lần tôi cho 1 viên bi màu xanh vào thì Vy cho 1 viên bi màu đỏ cũng từ đó Vy nhận biết màu sắc tốt hơn. Khi Vy nhận biết về màu sắc tương đối tốt tôi bắt tay vào dạy Vy vẽ, tôi chuẩn bị một khay có dải 1 lớp cát mỏng tôi bắt tay Vy sử dụng một ngón trỏ để vẽ, đầu tiên là những nét vẽ thẳng, xiên sau đó là những nét cong và vẽ theo mẹ. Bài tập lúc này khá khó khăn và Vy không chịu hợp tác, không dùng ngón trỏ mà dùng cả bàn tay xoa xoa cát ở khay, hất khay đổ… tôi vẫn bắt tay con làm mặc cho sự phản đối. Các kĩ năng của Vy đã khá hơn, tôi sử dụng đến màu nước, tôi pha màu đỏ sền sệt trên khay, cho Vy chấm ngón tay trỏ vào khay màu và chấm ra giấy, các vết vân tay của Vy được in lên trang giấy làm cháu rất hứng thú. Tôi chấm thành những bông hoa, Vy cũng làm theo, làm ông mặt trời, làm khuôn mặt bạn đang cười, khóc,…
Vy ở giai đoạn này đã tiến bộ hơn rất nhiều lần so với trước, nhưng tôi luôn thèm những câu nói chủ động của Vy chứ không phải hỏi thì mới nói. Việc bắt chước lại tất cả các câu hỏi bắt đầu xuất hiện, có lần tôi hỏi Vy: “Vy ăn cơm với gì?” Nó đáp lại:”Vy ăn cơm với gì”; “con ngủ với ai“? Vy đáp: “Vy ngủ với ai”. Tôi cố gắng nhắc Vy không nhắc lại câu hỏi như thế, nhưng hầu như là vô tác dụng, tôi cố gắng tìm mọi cách để Vy hiểu được đâu là câu hỏi, đâu là câu trả lời nhưng kết quả vẫn dậm chân tại chỗ. Tôi thấy bực mình và khó chịu mỗi khi nghe lại lời nhắc lại của Vy, phải chăng Vy không hiểu ngôn ngữ? Phải chăng là học vẹt – tôi thầm nghĩ như vậy, chính suy ấy đã giúp tôi có một ý tưởng dạy Vy theo lối “con vẹt” bằng cách đưa câu hỏi và đưa luôn câu trả lời – câu trả lời tôi thường nhấn giọng hơn, nói chậm hơn câu hỏi: “Vy ăn cơm chưa? Con-ăn-cơm-rồi-ạ”. Thật lạ Vy nhắc lại được câu cuối “con-ăn-cơm-rồi-ạ!”. Dần dần tôi giảm sự hỗ trợ và cắt hòan toàn sự hỗ trợ trả lời hộ Vy: Tôi hỏi “Vy ăn cơm chưa? Con- ăn- cơm rồi ạ”, sau mỗi bữa cơm tôi hỏi và giảm hỗ trợ bằng một nửa câu trả lời: “Vy ăn cơm chưa? Con- ăn…”, sau cùng là cắt hỗ trợ hoàn toàn, Vy đã hiểu được câu hỏi và trả lời được câu hỏi: “Vy ăn cơm chưa?”. Với tất cả những dạng câu hỏi khác tôi đều áp dụng phương pháp “con vẹt” đó và thấy hiệu quả với Vy.
Một chuyện rất đau lòng khi tôi phát hiện ta hầu như Vy không hiểu có/không; gật/lắc. Đó là vào một buổi chiều, tôi mang cho nó một cái bánh mì, tôi đưa cho Vy, Vy rất ngoan khoanh tay và xin mẹ, ăn xong tôi thấy Vy có vẻ còn thèm và muốn ăn nữa, tôi hỏi “Vy ăn bánh nữa không?”, Vy nói “không” nhưng ta lại chìa ra xin tôi bánh, tôi xửng sốt vô cùng, đó là khoảng trống mà Vy chưa được lấp! tại sao tôi lại không phát hiện sớm hơn? tôi gọi bố cháu đến cùng trao đổi với anh về tình hình của Vy, chúng tôi bắt đầu bày ra trò chơi, mỗi lần hỏi “…ăn bánh không?” người được hỏi nói “có” và gật sẽ được ăn bánh. Tôi cầm chiếc bánh trước mặt bố Vy và hỏi “bố ăn bánh không?”, bố nói “có” và gật đầu, tôi đưa miếng bánh vào miệng bố Vy. Tôi quan sát thấy Vy tỏ thái độ không bằng lòng và khóc to. Chồng tôi lại làm như thế với tôi, một lúc sau Vy bớt khóc hơn, tôi cầm miếng bánh và hỏi “Vy ăn bánh không?”. Lúc đó chồng tôi bế Vy vào lòng và lấy hai tay áp vào má cháu giúp cháu cúi đầu xuống và nói “có” tôi liền đưa miếng bánh vào miệng Vy, lần thứ hai không có sự hỗ trợ, tôi hỏi và chờ đợi câu trả lời “có” và gật đầu cuả Vy, nhưng không có kết quả, chồng tôi lại hỗ trợ , cứ như vậy mất đến 2 ngày với các đồ ăn, đồ chơi cháu thích được đưa ra làm giáo cụ dạy học với bài “có” và gật đầu.
Với “không” và lắc đầu cũng như vậy. Tôi hỏi Vy “Mẹ đánh Vy vào tay nhé? Vy gật đầu; Tôi hỏi lại 3- 4 câu như thế Vy cũng gật đầu và tất nhiên tôi đánh vào tay Vy bấy nhiêu cái, tôi biết nếu cứ như thế này thì chắc chắn sẽ không hiệu quả. Tôi đưa cho bé ớt và hỏi “Vy ăn ớt không?” Vy nói “có” và gật đầu, tôi đưa miếng ớt vào miệng Vy, nó nhai và ngay tức khắc có phản ứng, lè lưỡi ra lấy tay lau lưỡi và nhảy tưng tưng lên. Tôi tiếp tục đưa miếng ớt trước mặt Vy và hỏi “Vy ăn ớt không?” bố cháu giữ phía sau và hỗ trợ cháu bằng cách ôm đầu nó lắc và nói “không, cay lắm”, cứ mỗi lần đưa miếng ớt ra trước mặt nó phản xạ tức thì “không, cay lắm”. Để chắc chắn không học vẹt, tôi cho nó ngồi đối diện, một tay cầm quả ớt, 1 tay cầm miếng bánh. Tôi đưa ớt ra trước mặt và hỏi “Vy ăn ớt không?”, Vy lắc đầu và nói “không, cay lắm”, tiếp tục tôi đưa miếng bánh trước mặt và hỏi “Vy ăn bánh không?” Vy gật đầu và nói “Có”. Bài tập này chúng tôi phải mất hàng tuần để dạy con. Nhưng mỗi lần con nhìn thấy ớt là lăn ra khóc và không hợp tác, tôi đã phải thay rất nhiều đồ dùng khác để dạy Vy bài lắc đầu và nói “không” như: Cái cặp để cặp vào ngón tay nó; băng dính để dính vào chân…
Vy còn nhiều biểu hiện hành vi tự kỷ mà tôi lo lắng: sợ tiếng máy say sinh tố kêu một cách vô lý, với một đứa trẻ bình thường thì điều đó chẳng đáng phải lo sợ đến thế. Mỗi lần tiếng máy say sinh tố kêu, con có phản ứng bịt hai tai lại, nghiến răng thể hiện sự khó chịu và sợ hãi. Tôi mất khá nhiều thời gian để con làm quen với tiếng động khó chịu này. Mỗi lần trước khi tôi sử dụng máy say sinh tố, tôi báo trước cho con về việc mẹ sắp làm, tôi cho con sờ vào cái máy đó để nó thấy không hề đáng sợ, tôi cho nghe tiếng máy xay mỗi ngày một lần, mỗi lần vài giây. Sau đó con bớt sợ hãi hơn, những ngày về sau tôi tăng dần số lần trong ngày và số giây mỗi lần. Tuy nhiên đến giờ tiếng máy xay vẫn khó chịu với con nhưng không thể hiện hành vi thái quá mà chỉ phàn nàn với mẹ “tiếng máy xay làm con điếc cả tai”. Tôi đáp lại: “không sao con ạ, nhưng nếu mẹ không xay thì con sẽ không có món ăn con ưa thích”
Vào khoảng tháng 12 năm 2010 tôi thuyên chuyển công tác và quyết định không cho nó theo đến trường cùng mẹ mà cho học ở một nhóm trẻ gia đình do tôi sáng lập, ở đó có nhiều trẻ ở lứa tuổi khác tôi hi vọng Vy sẽ được học cách chơi của những đứa trẻ lớn hơn, sẽ bắt chước ngôn ngữ của những đứa trẻ lớn hơn khác. Hàng ngày tôi đưa giáo án, bài tập của Vy cho giáo viên hỗ trợ 30 phút/ lần, ngày 2 lần. Mỗi khi đi làm về tôi đều vào chơi với nhóm trẻ cùng Vy. Những câu chuyện tôi kể những trò chơi tôi khởi sướng… Vy đều là trung tâm, tôi luôn để mắt tới từng hành vi, lời nói, điệu bộ cử chỉ của Vy, các cháu khác khuyến khích Vy bằng cách vỗ tay cổ vũ , thật không thể phủ nhận ích lợi của việc dạy trẻ theo nhóm như thế này.
Một hôm, cô giáo phàn nàn, Vy có thói quen nếu quần áo ướt dù chỉ là một chấm nhỏ cũng đòi thay ra bằng được và không chịu mặc bộ đồ đó! Dù cô giáo có cố gắng giải thích với Vy việc đó là không vấn đề gì, thì nó vẫn nhất quyết không nghe. Có thể là cá tính nhưng theo tôi hành vi như vậy là bất thường, hầu như trẻ tự kỷ nào cũng có tính “sạch sẽ” không cần thiết này, tôi cũng không nhớ mình giải quyết vấn đề bất thường này như thế nào, nhưng có lần Vy đánh ướt quần, tôi cố tình làm cái quần đó ướt hơn và quần tôi cũng dính nước, chúng tôi cùng chơi trò chơi làm ướt quần áo và mỗi lần ướt quần như vậy tôi lại nhắc Vy “không sao, đó chỉ là trò chơi thôi!”. Tôi còn bày cho Vy nhiều trò chơi khác: Chơi đi trên thảm gai trong nhà vệ sinh, đi trên thảm ướt, thảm khô, chơi với những viên đá lạnh, hay trải nghiệm để biết thế nào là nóng!
Tại sao phải bày ra nhiều trò chơi với xúc giác như vậy? Bởi vì vào mùa hè rất nóng bức nhưng Vy nhất định đòi cái chăn bông để đắp chùm lên người, mồ hôi nhễ nhại nhưng nhất định không bỏ ra, hay những hôm trời lạnh Vy nhất định không mặc áo khoác mà chỉ mặc một cái áo mỏng. Đó chính là lí do bắt buộc tôi phải giúp con có được cảm giác như những đứa trẻ bình thường: Biết vui, biết buồn, biết đau, biết sợ, biết nóng/lạnh, biết cay, biết ngọt… tất cả những cảm giác đó Vy đã được nếm thử, nhiều lúc thấy quá sức, thậm chí là “tàn ác” thà như vậy chứ nhất định tôi không thể để Vy thành một con người không không bình thường được!
Tôi luôn tự hỏi tại sao đến tận lúc 26 tháng tuổi tôi mới cho Vy đi khám, trong khi đó tôi thấy Vy có nhiều biểu hiện bất thường từ khi 16 tháng tuổi? Tạo sao lại vậy có cái gì đó đã níu kéo tôi không cho Vy đi khám để can thiệp sớm? Đó chính là những lời “động viên” của họ hàng, bạn bè, người thân và những người hàng xóm. Mồi lần tôi phàn nàn về tình trạng chậm phát triển của Vy đều được nghe sự động viên của người thân và hàng xóm “không sao đâu, đến 3 tuổi là biết hết”; “nó chậm một tí thôi mà, không đáng lo”; “ngày xưa con tôi cũng thế, mà giờ thì rất học giỏi…” tất cả những lời đó đã níu kéo tôi không cho Vy can thiệp sớm. Thật là tai hại! Vậy nên tôi khuyên các bậc cha mẹ khi thấy con mình không phát triển bằng lứa tuổi nên cho trẻ đi khám sớm và can thiệp sớm.
Tôi đầu tư khá nhiều đồ dùng đồ chơi cho nhóm trẻ: đồ chơi nắp ghép, đồ chơi bác sĩ, nấu ăn, bán hàng, đồ chơi gia đình… cả một xã hội thu nhỏ cho các cháu được thả sức sáng tạo, bắt chiếc đóng làm người lớn. Nhưng với Vy thì khó khăn hơn rất nhiều để học cách chơi giống như các bạn. Tôi biết bé gái nào cũng thích đồ chơi bán hàng, hay trò chơi làm mẹ để được nấu cơm, bế bé, tôi đã thử các trò chơi đó với Vy, nhưng hình như là quá sức đối với bé, tôi phải dạy bé cách sử dụng từng đồ chơi đó như thế nào, dần dần Vy cũng biết cách sử dụng đồ chơi để chơi. Việc chơi một mình là không được phép với Vy, ở độ tuổi 34 tháng nó phải biết chơi đồ chơi cùng các bạn chứ không phải giữ khư khư một đồ chơi và chơi một mình như các bé 12 tháng tuổi. Việc chơi đòi hỏi nó phải có trí tưởng tượng phong phú, phải biết các hành động của bác sĩ như thế nào để có thể đóng làm bác sĩ khám bệnh cho búp bê, hoặc khi chơi bán hàng nó phải biết người bán hàng làm những thao tác như thế nào, nói gì với người mua hàng… và dần dần Vy cũng học được cách chơi đóng vai. Vy biết chơi cùng bạn, biết đảm nhận vai chơi mà bạn chơi giao cho, biết thứ tự luân phiên lần lượt. Trong quá trình chơi ngôn ngữ của Vy được phát triển tương đối nhiều: Để chơi được trò chơi bán hàng bắt buộc Vy phải biết nói: “bác muốn mua gì?” khi bạn chơi đóng làm người mua hàng “cho tôi quả cà chua, cái bánh và một quả bóng” thì chắc chắn Vy phải đáp ứng được yêu cầu của người mua. Để đạt được như vậy là cả một quá trình gian nan với Vy từ những bài tập nhận biết 1 đồ vật/con vật… cho đến hai đồ vật/con vật… rồi 3, 4… và tất nhiên ở bất cứ lúc nào khi nào, tôi đều chắc chắn Vy lấy được đồ vật mà tôi yêu cầu. Việc làm này khiến nhiều cha mẹ và giáo viên nhầm tưởng sang việc tôi dạy con nhận biết đồ vật, thực chất không hoàn toàn như vậy! tôi đang cố gắng rèn cho Vy các kĩ năng cần thiết: Kĩ năng tập trung khi nghe yêu cầu, kĩ năng giao tiếp mắt, biết nghe lời và làm theo, nghe hiểu ngôn ngữ, quan sát… Tôi luyện tập rất nhiều để Vy đạt đến mức độ thành thục của các kĩ năng trên thì việc dạy Vy nhận thức sẽ không quá khó khăn và vất vả.
Bạn hãy hình dung xem với bài học về quả cam, bạn sẽ dạy trẻ được những gì?
Giai đoạn 1: Tôi chỉ Vy chỉ được vào quả cam. Tất nhiên phải hỗ trợ rất nhiều để đạt được mục đích trên.
Giai đoạn 2: Vy phải lấy được cho mẹ quả cam ở bất cứ chỗ nào. Tôi thay đổi vị trí khắp nơi để kiểm chứng rằng bé có học vẹt hay không.
Giai đoạn 3: Nói được từ “cam” hoặc “quả cam”
Giai đoạn 4: Giai đoạn tăng cường ngôn ngữ: Vy nói được “đây là quả cam”; “kia là quả cam”; câu hỏi có/ không với quả cam: “Đây có phải quả cam không? –”không phải, quả chuối” hoặc “vâng, đúng ạ”. Tiếp đến, Vy biết đặt câu hỏi khi tôi dấu quả cam đi “quả cam đâu rồi?”. Tôi hỏi Vy nhiều hơn và cung cấp cho Vy câu trả lời đúng nhiều hơn nữa:” Quả cam màu gì? -Màu vàng”; “Quả cam để làm gì? -Để ăn”; “quả cam ăn có vị gì? -Vị ngọt”; “làm thế nào để ăn? -Phải bổ ra… ”
Tương tự với rất nhiều đồ vật/con vật/hành động khác, nhưng không phải trong một buổi, 2 buổi, 1 ngày, 2 ngày, 1 tháng , 2 tháng… tôi có thể giải quyết được hết các giai đoạn trên mà là hàng tháng hàng năm, tháng nào cũng dạy, ngày nào cũng dạy, lúc nào cũng dạy, không bỏ ngày nào, dù nắng hay mưa, dù ốm hay khỏe… chưa bao giờ tôi cho phép mình được ngừng dạy về những bài học cho con.
Khi Vy được 40 tháng tuổi, tôi cũng khá yên tâm khi hành vi tự kỷ được cải thiện rất nhiều, Vy đã có ngôn ngữ từ đơn, rồi câu đơn, biết thể hiện nhu cầu khi được hỏi, và khi có nhu cầu, Vy bắt đầu đi học lớp mẫu giáo 3 tuổi, tuy nhiên để so sánh 1 đứa trẻ 3 tuổi bình thường khác thì con tôi còn kém hơn rất nhiều, có lẽ lúc đó Vy chỉ đạt được bằng đứa trẻ 24 tháng tuổi mà thôi. Trong giai đoạn này tôi can thiệp một cách tích cực để nó có thể giao tiếp chủ động hơn, đồng thời làm phong phú vốn từ vựng của nó hơn nữa. Vy được học tất cả các câu hỏi: Cái gì? Con gì? Để làm gì? Ai đây? Tại sao? Như thế nào? Khi nào?… Tôi lên chương trình để Vy đạt được các kỹ năng của trẻ 3 tuổi.
Giữa 3 tuổi Vy đã biết màu sắc: xanh, đỏ, vàng, hồng, tím, cam. nâu, đen…
Nhận biết được hình vuông, tròn, tam giác, chữ nhật,…
Nhận biết được các phía: Trên – dưới/ trước – sau/phải – trái
Biết đếm và tương ứng đến 10, chữ số từ 1 đến 10. Đây là bài học khó khăn nhất, vì Vy có thể đếm vẹt mà không thể nào hiểu được thế nào là 3 thế nào là 6… Để giúp bé lấy được số lượng theo yêu cầu, tôi đã mua rất nhiều kẹo, không phải để ăn mà để học: “mẹ cho Vy 2 cái kẹo, con lấy đi” tôi làm mẫu 1 lần, sau đó cho Vy lấy, nếu lấy đúng mẹ thưởng cho Vy 2 cái kẹo đó.
Rồi những bài tập tôi giải đầy kẹo ở nền nhà, chỗ kia 2 cái, chỗ này 4 cái, chỗ khác 6 cái,… Vy cầm các thẻ số đi để vào những chỗ kẹo đó sao cho đúng với số lượng, mỗi lần làm đúng tôi lại thưởng cho Vy cái kẹo. Cứ thế Vy nhận biết về số tương ứng rất tốt.
Mỗi buổi tối sau khi can thiệp xong, tôi và Vy cùng đi xe đạp, thật khó khăn để dạy cho nó đi xe đạp 3 bánh. Tôi nhớ cảnh hai vợ chồng tôi vất vả với việc một người cầm tay lái xe, còn một người cầm chân bé để đạp. Cuối cùng những gian nan ấy cũng được đền đáp, Vy đã biết đi xe 3 bánh, và giờ thì việc đi xe hai bánh quá đơn giản với con.
Các bài tập can thiệp cho Vy giai đoạn này hầu như là trò chơi, Vy rất hứng thú và nó trở thành thói quen của Vy vào mỗi buổi tối. Các trò chơi như: Chơi tú lơ khơ: “Mẹ có quả cam , con có quả gì?”- “Con có quả bưởi, mẹ có quả gí?”; “Mẹ có con gà, con có con gì?”;” Con có con mèo, mẹ có con gì?”;… Ngoài thời gian can thiệp ngôn ngữ, tôi cho Vy rèn vận động tinh của bàn tay, ngón tay, các hoạt động của giai đoạn này không đơn giản như xâu vòng, lồng hộp nữa mà phức tạp hơn rất nhiều: cách sử dụng kéo, cắt đường thẳng, đường cong, cắt theo các hình mẹ yêu cầu; các bài tập với buộc dây, cài khuy áo,kéo khóa áo, tết tóc…
Mỗi lần tôi hài lòng với những gì Vy làm tôi đều thể hiện khuôn mặt cười vui vẻ, và nói cho con biết lúc đó tôi có cảm xúc như thế nào. Lúc buồn hay tức giận, suy tư, lo lắng cũng vậy, tất cả những trạng thái cảm xúc đó đều được tôi lưu giữ thành hình ảnh và làm bài học cho Vy “Vy lấy cho mẹ ảnh mẹ đang tức giận”; “tại sao mẹ lại tức giận như thế?”…
Với những trẻ bình thường thì việc nhận biết các phòng trong nhà và chức năng của phòng là đơn giản, nhưng với trẻ tự kỉ thì bắt buộc phải là một bài học. Trẻ tự kỉ dạy 1 biết 1,dạy 2 biết 2, không dạy không biết nên việc dạy bé biết đây là phòng gì? Phòng này để làm gì? Phòng này có những đồ dùng gì?… là bắt buộc cha mẹ cần quan tâm để dạy, vì nó liên quan đến nhiều bài học tiếp theo: vị trí, trạng từ, giới từ,… sau này. Rõ ràng là trẻ tự kỷ không hề biết thích và không thích cái gì, vì hầu hết các bé đều lãnh cảm và thờ ơ. Vy cũng không nằm ngoài trường ngoại lệ hợp đó! con nhìn thấy kẹo thì muốn ăn, nhưng hỏi con thích cái gì, thì rõ ràng không thể hiểu nếu không dạy. Dạy những đồ trẻ thích có vẻ đơn giản hơn những đồ trẻ không thích, đồ trẻ thích có thể là đồ ăn, đồ chơi, nhưng để biết trẻ không thích cái gì thì nhất định phải cho trẻ trải nghiệm với đồ không thích đó! Nhiều trẻ không biết thế nào là nguy hiểm, sẵn sàng đi trên lan can, lao ra giữa lòng đường… còn Vy đi ra biển sẵn sàng lao ra biển với những con sóng to mà không hề biết sợ hãi… với tôi bài dạy biết sợ hãi 1 cái gì đó như sau: tôi sử dụng cuộn băng dính để dính vào chân tay nó, sau đó lột băng dính lên, và tất nhiên lông chân lông tay bé cũng bị lột lên theo băng dính, từ đó đưa cuộn băng dính ra là nó sợ và không thích bị dính vào chân tay; ngoài băng dính nó còn sợ ớt, sợ nước nóng, sợ cặp…
Thật may mắn tôi đã có được bộ giáo cụ Flash card để dạy bé ngôn ngữ, đặc điểm của bộ Flasd card này là nó có đủ các loại: Danh từ, động từ, giới từ, tính từ, cụm động từ, kí hiệu, địa điểm, cơ thể… tôi dạy Vy với phương pháp chụp hình, Vy rất tập trung quan sát các hình ảnh di chuyển nhanh; bé lấy được các tranh theo yêu cầu của mẹ. Tôi không chỉ dạy Vy tên tranh (Chạy, nhảy, ngủ, ăn, uống…) mà yêu cầu trẻ trẻ lấy tranh theo miêu tả của mẹ; lấy tranh theo câu hỏi của mẹ; Thông qua chơi với thẻ tranh tôi lồng ghép dạy trẻ các kỹ năng quan sát, tập trung, chú ý… Sau một thời gian tương tác với bộ thẻ vốn từ của Vy khá phong phú. Thời gian sau đó, tôi yêu cầu Vy sử dụng bộ thẻ đó để đặt câu hỏi lại mẹ và các bài tập xếp tranh , nhìn tranh và kể 1 câu chuyện.
Ví dụ: tranh em bé gái, tranh quyển sách, tranh mẹ đọc sách, tranh bé gái ngồi nghe. Vy nhìn tranh và tôi hướng dẫn Vy nói câu” Vy lấy truyện, mẹ đọc chuyện Vy nghe”; hoặc “Vy khóc nhè – mẹ tức giận, Vy không khóc- mẹ yêu Vy”và rất nhiều các câu đơn, câu ghép khác phù hợp với những gì đang diễn ra xung quanh Vy.
Bộ thẻ có chữ phía sau, tôi chụp hình chữ và chơi với bé bằng các trò chơi tìm chữ, đoán chữ… kết hợp chỉ chữ trong khi kể chuyện cho trẻ nghe vào các buổi tối. Hàng ngày tôi ghi lại các sự kiện đặc biệt vào một thẻ giấy và chỉ từng chữ đọc cho Vy nghe và yêu cầu Vy chỉ chữ và đọc cùng mẹ, các thẻ chữ đó luôn trong ba lô của Vy kể cả khi bé đi lớp mầm non, bất cứ lúc nào tôi cũng bỏ ra để cho Vy đọc. Một hôm cô giáo lớp mẫu giáo của Vy mở ba lô và thấy rất nhiều thẻ câu trong đó rất tò mò hỏi Vy, bé cầm tất cả các thẻ đó đọc to từng thẻ một làm cô rất đỗi ngạc nhiên: “Hôm nay, mẹ cho Vy đi siêu thị chơi”; “ Vy bị ngã rất đau nhưng không khóc nhè”;”Sinh nhật bác Mùi cho Vy một chiếc váy hoa rất đẹp”… Và Vy biết đọc từ khi nào tôi cũng không rõ nữa!
Không biết các bạn dạy con học toán như thế nào với tôi đồ ăn luôn là giáo cụ tuyệt vời, một chiếc túi đựng đầy kẹo và 1 chiếc túi chỉ đựng có 1 cái kẹo, đó chính là đồ dùng mà tôi dạy Vy nhận biết số lượng ít và nhiều: “Vy,túi nhiều kẹo” chỉ cho mẹ “túi nhiều kẹo đâu?; lấy cho mẹ túi nhiều kẹo nào?; mỗi lần Vy làm đúng tôi thưởng cho Vy một chút ít kẹo vào miệng (không phải cả cái kẹo); tương tự với túi ít kẹo: “Vy, túi ít kẹo!”; “Chỉ cho mẹ túi ít kẹo đâu?”; “lấy cho mẹ ít kẹo”. Tôi đưa cả 2 túi ít kẹo và nhiều kẹo trước mặt con và yêu cầu: “Lấy cho mẹ túi nhiều kẹo” làm đúng Vy lại được thưởng kẹo, hay một cái cù lét và khen “giỏi lắm”; tôi để 2 túi kẹo trước mặt và yêu cầu Vy lấy túi kẹo ít hoặc nhiều cho mình. Để chắc chắn trẻ không lấy theo xác suất thì người dạy không được yêu cầu trẻ lấy theo quy tắc 1:1,mà yêu cầu lấy túi kẹo ít, lấy túi kẹo nhiều một cách ngẫu nhiên.
Nhận biết phân biệt thời gian: sáng/tối; hôm qua; hôm nay; ngày mai; trước- sau; phải – trái; trên-dưới… quả là 1 vần đề khá phức tạp. Bữa tiệc sinh nhật Vy hồi học lớp mẫu giáo 3 tuổi làm tôi nhớ lại bài học kể về ngày hôm qua. Sinh Nhật Vy vào ngày 18 tháng 4, tôi mang ra lớp 1 chiếc bánh ga tô, kẹo, bánh, thạch, bim bim,… có lẽ Vy rất ấn tượng với ngày hôm đó, vì có nến, có pháo phụt và Vy là trung tâm của cả lớp. Chiều tôi đón Vy về, nó khoe luôn quà mà cô và các bạn tặng. Tối hôm đó tôi luôn đặt câu hỏi để nó nhớ đến trạng từ “hôm nay”.
- Con kể cho mẹ nghe hôm nay ở lớp thế nào?
- Hôm nay là sinh nhật ai?
- Hôm nay ai tặng choVy quà?
- Đó là quà gì?
Và ngày hôm sau tôi vẫn nhắc tới sự kiện sinh nhật của Vy.
– Hôm qua con có vui không? Tại sao lại vui?
– Hôm qua là sinh nhật ai?
– Hôm qua ai đến nhà mình tặng quà cho con?
