Tôi đọc và ứng dụng phương pháp can thiệp hành vi trên nhiều đứa trẻ tự kỉ, nhưng không phải đứa trẻ tự kỉ nào khi áp dụng cũng cho ta kết quả như nhau, một số trẻ tỏ ra có hiệu quả ngay lần đầu can thiệp, nhưng 1 số trẻ khác lại mất nhiều thời gian hơn, và phải thay đổi nhiều hình thức can thiệp hành vi khác nhau mới cho ra kết quả.

Hy vọng trong tương lai sẽ có những loại thuốc hoặc những ca phẫu thuật để chữa khỏi tự kỷ, còn bây giờ các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu, mà bất cứ 1 người mẹ có con tự kỉ nào không cho phép mình chờ đợi, trông mong vào sự giúp đỡ của nhà nước hay của các trung tâm chuyên biệt mà phải hành động. Hiện nay, phương pháp can thiệp hành vi được đưa ra có hiệu quả trên 1 số trẻ, dù không giúp cho đứa trẻ khỏi hoàn toàn nhưng ít nhiều giúp trẻ có 1 cuộc sống đúng nghĩa.

Các bậc cha mẹ có thể sử dụng nhiều phương pháp can thiệp 1 lúc cho đứa trẻ, nhưng tôi nhấn mạnh đến phương pháp can thiệp hành vi không thể không có trong chương trình can thiệp của các anh chị – Đó là một giải pháp hữu hiệu cho con tôi và một số trẻ tự kỷ khác mà tôi đã can thiệp. Có rất nhiều người hỏi: “Con chị đã khỏi hoàn toàn rồi đúng không?”, tôi không thể khẳng định là khỏi hoàn toàn trong thời điểm Vy vẫn cần được theo dõi sự phát triển trong các cấp học tiếp theo. Tôi thường ví von những đứa trẻ tự kỷ được can thiệp tốt và hòa nhập tốt với cuộc sống như những vết thương đã thành sẹo, do vậy vết sẹo ấy dù cố gắng đến đâu vẫn còn để lại dấu vết, chỉ có điều khác, dấu vết đó mờ hay nhạt mà thôi. Vy cũng không ngoại lệ: Vy nói chuyện với chúng tôi nhưng mắt con không phải lúc nào cũng nhìn vào mặt người nói chuyện, thỉnh thoảng con quay đi chỗ khác như muốn tránh cái nhìn của người nghe. Nhiều lúc tình cảm của nó thể hiện một cách quá đà: Tôi nhớ có lần tôi cho con xem một bộ phim, nó theo dõi rất chăm chú và hiểu được tất cả nội dung và diễn biến của câu chuyện, thậm chí có thể thuật lại truyện đó sau khi xem xong, nhưng điều tôi muốn nói ở đây là cảm xúc của nó không được kìm nén bằng tư duy, nó òa khóc nức nở khi một chú gấu bông bị cô gái cầm dao rạch nát và đốt cháy. Tôi hiểu nó cảm thấy như thế nào khi xem cảnh tượng đó, nhưng so với những đứa trẻ bình thường khác,thì    chúng có thể sợ hãi nhưng không quá khích như thế. Hay một bộ phim về thế giới các loài rắn, hình ảnh một con rắn độc đang bò ra chỗ những đứa trẻ con đang nô đùa, lũ chó sủa rất to, con rắn sợ bỏ đi chỗ khác, nó trườn lên nhà lúc đó có hai mẹ con đang nằm ngủ trên võng, nó cắn người mẹ và hình ảnh chiếc tay của người phụ nữ đó rơi xuống đất. Tất cả những tình tiết câu chuyện đó thể hiện tất cả các cảm xúc vui mừng- lo sợ- hoảng hốt của Vy. Nó thể hiện sự lo lắng khi con rắn đang trườn tới chỗ lũ trẻ đang chơi, rồi vui mừng thể hiện trên khuôn mặt khi lũ chó đuổi được con rắn đi, nhưng hoảng hốt, òa khóc khi thấy con rắn trườn bên dưới cái võng và tay người phụ nữ đó rơi xuống. Tôi vẫn nhớ nó khóc ghê lắm, nó thương người phụ nữ đó và tức giận cho con rắn, nó chạy lại tivi và tắt đi, nó yêu cầu tôi lần sau không được bật kênh Discovery đó để xem nữa, tôi mất khá nhiều thời gian để an ủi và giải thích cho nó hiểu đó chỉ là phim thôi, không phải thật. Có thể Vy giầu tình cảm, cảm xúc, nhưng cũng có thể đó chính là di chứng của tự kỷ: Khả năng kiểm chế cảm xúc là khó khăn với trẻ tự kỷ. Một di chứng nữa đáng để lưu tâm, đó là nó khó thích ứng với những câu nói đùa hay những câu nói bóng gió của người lớn: Tôi sinh thêm cháu thứ 2 nên có nhiều người qua thăm và nói đùa với Vy “Mẹ đẻ em trai Vy ra dìa rồi, mẹ chỉ yêu quý em bé thôi!” Lúc đó nó đã 4 tuổi, nó không hiểu đó là lời nói đùa và không chấp nhận điều đó; hay khi bác giúp việc dỗ dành em Vũ “Ngoan không khóc, bác cho đi siêu thị HC !” Vy hỏi: Bác nói đùa hay nói thật đấy!… Hay những suy luận ngây ngô của Vy làm nhiều người bật cười.

Tết năm 2013, Vy xuống dưới bếp và hỏi:

• Mẹ đang làm gì thế?
• Mẹ lấy cơm nguội cho gà ăn.

Buổi trưa Vy đi chúc Tết cùng bố về hỏi mẹ:

• Con đói quá mẹ có gì cho con ăn tạm không?

– Có, để mẹ lấy cơm nguội cho con ăn tạm.

– Sao, mẹ định biến con thành gà à?

Tháng 7 năm 2013, khi em Vũ được 4 tháng. Hôm đó trời có bão, mẹ dặn Vy:

• Vy trông em để mẹ đi chợ nhé.
• Vâng ạ!

Đi chợ về thấy hai chị em vẫn rất ngoan, không thấy tiếng khóc í éo của Vũ, tôi rất mừng vì Vy biết đu võng và trông em. Đang nấu cơm trong bếp thấy tiếng khóc của Vũ, và tiếng gọi của Vy:

• Mẹ ơi, mẹ ơi! Trời mưa to quá gió thổi đổ em Vũ rồi!

Tôi nghĩ là nó diễn đạt không chính xác, nhưng khi lên trên gác thì đúng quả thật thằng bé ngã úp mặt xuống đất, mông chổng lên trời xung quanh là nước tiểu, may sao võng thấp và nền có trải xốp phía dưới. Nó lý giải việc em ngã là không phải do nó mà do nguyên nhân khác gây ra. Tôi biết nó cố tình nói vậy để không bị mẹ mắng giống như những đứa trẻ bình thường khác, và tôi vui vẻ chấp nhận điều này.

Hè năm 2013, tôi cho Vy đi siêu thị sách, nó rất hào hứng, qua quầy sách truyện nó chọn được 1 cuốn về công chúa rồi xin phép ngồi một góc và đọc gấu nghiến quyển đó. Qua chỗ bán đồ chơi, tôi thấy nó nhìn chăm chú vào đồ chơi đánh gôn, tôi biết là nó rất thích nhưng vờ như không biết. Bỗng nó quay sang hỏi tôi:

• Mẹ ơi, mẹ có muốn con khỏe mạnh không?
• Tất nhiên rồi con gái.
• Mẹ có biết làm thế nào để được khỏe mạnh không?
• Theo con thì làm thế nào?
• Mẹ mua cho con cái gậy đánh gôn để về nhà con tập cho nó khỏe mẹ nhé!

Tôi phát phì cười vì lập luận của nó khiến người nghe không thể từ chối.

Một buổi tối lúc đó Vy mới 4 tuổi. Nó rất thích sang nhà bác Mùi ngủ, nhưng chồng tôi không đồng ý. Nó mon men đứng bên bố và hỏi:

• Con xin phép bố cho con sang nhà bác Mùi chơi?
• Bố không đồng ý, con ở nhà!
• Bố không đồng ý cho con ở nhà hả bố?
• Hừm…
• Có nghĩa là bố cho con đi sang nhà bác Mùi chơi hả bố!

Tôi chỉ nhớ lúc đó tất cả mọi người cười nghiêng ngả và đồng ý cho nó đi chơi!

Có thể nói ranh giới giữa một số biểu hiện tự kỷ và cá tính của người bình thường là không rõ ràng. Trong trường hợp của Vy, tôi thấy không có ranh giới rõ ràng giữa tự kỷ và không tự kỷ, mà các biểu hiện của tự kỷ bị mờ nhạt đi, khả năng ngôn ngữ và xã hội dần dần được tăng lên, con của tôi có khả năng đi học bình thường như bao trẻ khác, nó thể hiện sự thông minh, vui vẻ và giầu tình cảm, nó biết làm việc độc lập, và làm việc tập thể ,theo nhóm. Hiện tại là như vậy, còn tương lai 10, 15, 20 năm nữa ra sao tôi không đoán trước được. Theo tôi, một phương pháp can thiệp hành vi tốt bao gồm những yếu tố cơ bản sau: Người can thiệp phải có kiến thức cơ bản, họ phải biết thay đổi các chương trình và các phương pháp khuyến khích trẻ cho phù hợp, phải biết ghi chép các dữ liệu để đảm bảo trẻ phát triển tốt nhất ở các giai đoạn, phải biết cách để đạt được mục đích yêu cầu đề ra đối với bé.

Tại sao lại phải ghi chép nội dung cũng như phản ứng của trẻ sau mỗi bài tập? Bởi chỉ có làm vậy người dạy mới nắm rõ được trẻ cần dạy gì? dạy như thế nào ở các buổi học tiếp theo và điều chỉnh các nội dung, phương pháp sao cho phù hợp với trẻ. Người dạy phải nắm được các nguyên tắc và kĩ thuật cơ bản của phương pháp can thiệp hành vi. Ban đầu có thể tương tác 1 cô 1 trẻ, nhưng khi trẻ đã tiến bộ thì dạy theo nhóm nhỏ có hiệu quả hơn. Chương trình can thiệp hành vi tập trung chủ yếu vào các hoạt động giao tiếp bằng lời và hành động: Chơi, nhận thức, giao tiếp xã hội… Bài tập hành vi thừơng rất cụ thể, nó chia thành nhiều bài tập nhỏ, phần thưởng cho mỗi hành vi tốt là lời khen ngợi, đồ ăn, đồ chơi, trò chơi… Chương trình này không phải là đúng cho tất cả trẻ, nên bố mẹ có thể tham khảo thêm nhiều loại sách khác để xây dựng chương trình can thiệp cho bé ở nhà một cách phù hợp. Mỗi một yêu cầu đưa ra cho trẻ không quá chậm để trẻ làm cho trẻ buồn ngủ, chán nhưng cũng không quá nhanh thúc trẻ làm vội vàng. Phần thưởng cho trẻ trong giai đoạn đầu là đồ ăn uống là thích hợp, nhưng khi trẻ đã chú ý, phần thưởng đa dạng hơn: khen ngợi, mỉm cời, xoa đầu, vỗ tay… Đồ dùng cho trẻ là vật thật, đồ chơi, bộ thẻ Flash card…

Tháng 9 năm 2014 Vy bước vào lớp 1, cũng giống như bao bà mẹ khác tôi hồi hộp, lo lắng không biết với môi trường mới này Vy đã sẵn sàng thích nghi với nó chưa? Nhưng có lẽ nỗi lo lắng của tôi là vô ích, buổi đầu tiên đến lớp, Vy tỏ ra rất hiểu về quy tắc của lớp học, ngồi khoanh tay, ngoan và chăm chú nghe cô giáo nói, Vy giơ tay xin làm Quyển ca của lớp bắt nhịp cho các bạn hát… Cả một năm lớp một của Vy diễn ra ngoài sự mong đợi của tôi, cuối học kỳ một Vy xếp thứ 10/32 bạn, cuối năm Vy tiến bộ vượt bậc xếp 1/32 bạn và được khen thưởng của chương trình tiếng Anh Victoria, tôi không tự hào về điều này, điều mà tôi luôn cố gắng tạo cho Vy là sự tự tin, là kỹ năng sống: tôi giúp Vy biết đi chợ, làm một số công việc nhà; có các kỹ năng thuyết trình; sự tin mạnh dạn…. tôi nghĩ Vy cần có thêm một số các kỹ năng khác để giúp con có khả năng giải quyết vấn đề của mình một cách chủ động.

Mỗi một trẻ là một cá thể khác nhau nên phương pháp can thiệp hành vi cho mỗi trẻ lại có một nội dung khác nhau, do vậy bố mẹ là người hiểu con nhất nên là người phù hợp nhất để xây dựng chương trình can thiệp hành vi cho con. Hiểu biết của chúng ta về tự kỷ là chưa hoàn toàn đúng đắn nên đưa ra phương pháp hoàn chỉnh để can thiệp cho tất cả trẻ là không khoa học. Có lẽ, phải mất một thời gian dài nữa các nhà khoa học, bác sĩ, giáo sư… mới tìm ra phương pháp thần diệu để chữa được tự kỷ. Còn ngay lúc này chúng ta cần phải bắt tay vào hỗ trợ, giúp đỡ bé để bé có một tuổi thơ, một cuộc sống đúng nghĩa.

Hiện này có rất nhiều các phương pháp khác nhau để can thiệp Tự kỷ nhưng theo tôi dù là phương pháp nào đi nữa thì người can thiệp cho trẻ cần hiểu được quy luật phát triển nhận thức và ngôn ngữ; trong đó cần đề cao hướng dẫn trẻ thực hiện tốt các kỹ năng. Các bé cần được hỗ trợ để có một số các kỹ năng cơ bản: Kỹ năng quan sát – tập trung – chú ý; kỹ năng bắt chước…Thông qua các bài tập kỹ năng để điều chỉnh hành vi cho bé. Các kỹ năng này giúp bé dần nhận thức sự vật sự việc một cách chủ động hơn; Tiếp theo kỹ năng là hỗ trợ bé về ngôn ngữ: Trong đó,trước tiên là nghe hiểu ngôn ngữ, các bài tập cần được đưa ra từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, với các bài tập ngôn ngữ có thể sắp xếp thứ tự các bài tập như sau:

-Nghe hiểu ngôn ngữ (từ đơn – từ đôi – câu đơn – câu ghép – câu hỏi)

– Tập phát âm từ tượng thanh; chữ cái

– Nói được từ đơn; từ đôi; câu đơn; câu ghép

– Tự đặt câu hỏi

– Diễn đạt bằng ngôn ngữ một cách mạch lạc.

Các bài tập phát triển nhận thức, tư duy được lựa chọn sắp xếp phù hợp với nhận thức theo lứa tuổi (Theo Chương trình giáo dục mầm non – Bộ giáo dục và đào tạo). Phần 2 của “Tôi dạy con tự kỷ như thế!” sẽ cung cấp cho cha mẹ các nội dung can thiệp cho bé. Hi vọng với những kinh nghiệm chuyên môn về giáo dục mầm non, kinh nghiệm can thiệp cho con và kinh nghiệm hỗ trợ cho nhiều gia đình có con tự kỷ khác sẽ đem lại những thông tin hữu ích cho các bậc cha mẹ và giáo viên mầm non.